Nu Europese landen hun EUDI wallet strategieën implementeren, zal een cruciale beleidskeuze bepalen of ze miljarden aan economische waarde benutten of laten liggen.
De staat moet dienen als trust anchor voor PID. Maar landen die daar stoppen—en kiezen voor uitsluitend door de overheid beheerde wallet ecosystemen—verspelen de economische kans volledig.
De echte waarde zit niet in het digitaliseren van overheids-ID’s. Het zit in het mogelijk maken dat de private sector bovenop die vertrouwde basis kan bouwen.
De valkuil van een puur overheids-ecosysteem
Veel EU-lidstaten kiezen voor EUDI wallet ecosystemen die uitsluitend door de overheid worden beheerd, gericht op Person Identification Data (PID) en publieke Electronic Attestations of Attributes (PUB EAAs) zoals rijbewijzen en diploma’s. Private EAA issuers? Daar wordt nauwelijks naar gekeken.
Deze aanpak miskent fundamenteel waar de waarde ligt:
- Beperkt dagelijks gebruik: Wallets die alleen nuttig zijn voor incidentele overheidsinteracties benutten de economische kans niet
- Geen deelname van de private sector: Organisaties die waardevolle EAAs zouden kunnen uitgeven hebben geen toegang tot het ecosysteem
- Gemiste economische transformatie: De honderden credentials die burgers beheren via fysieke passen blijven niet-gedigitaliseerd
De staat is de hoeksteen van vertrouwen. Maar een hoeksteen zonder gebouw is slechts een blok steen in de grond.
Landen die kiezen voor uitsluitend overheids-wallets zullen zien dat de economische kans wegvloeit naar landen die private sector deelname mogelijk maken.
Het winnende model: overheid als anchor + private innovatie
De oplossing is niet om de staat uit EUDI wallets te verwijderen, maar om te erkennen dat de staat en private sector fundamenteel verschillende rollen vervullen.
- Staat (trust anchor): PID uitgeven en beheren, de funderende identiteitslaag bieden waarop private ecosystemen kunnen vertrouwen
- Private sector (waardecreatie): EAA ecosystemen bouwen bovenop de vertrouwde PID, credentials digitaliseren in alle sectoren
Dit model werkt omdat:
- De staat levert wat alleen de staat kan: gezaghebbende persoonsidentificatie onder strikt toezicht
- De private sector levert wat zij het beste kan: innovatie, snelheid en sectorspecifieke oplossingen
- Open standaarden (OpenID4VP, OpenID4VCI, W3C Verifiable Credentials) zorgen voor naadloze interoperabiliteit
Landen die dit model omarmen benutten de economische kans. Landen die dat niet doen blijven achter.
Private EAA kansen per sector
Verzekeringen
- Poliscredentials die direct geverifieerd kunnen worden bij claims of servicepunten
- Pechhulplidmaatschappen (ANWB, AA, ADAC) verifieerbaar op pechlocaties
- Schadevrije jaren attestaties overdraagbaar tussen verzekeraars
Zorg
- Professionele credentials (AGB-codes, BIG-registraties) voor directe verificatie van zorgverleners
- Zorgverzekeringscredentials voor naadloze ziekenhuisopname
- Vaccinatiebewijzen verifieerbaar zonder volledige medische dossiers te onthullen
Energie en nutsbedrijven
- Aannemerscredentials voor beveiligde toegang tot locaties van netbeheerders
- Bewonersverificatie bij aansluitprocessen
- Professionele certificeringen voor veiligheidskritisch werk
Toegang en lidmaatschap
- Gebouwtoegangscredentials ter vervanging van fysieke pasjes
- Sport- en fitnesslidmaatschappen met directe verificatie
- Evenementtickets en toegang die fraude elimineren
- Beroepsverenigingslidmaatschappen direct verifieerbaar
De economische onderbouwing voor private sector deelname
Deze kansen worden alleen gerealiseerd wanneer private EAA issuers kunnen deelnemen. Een overheids-ecosysteem met hoge compliance-eisen is simpelweg niet ontworpen voor het uitgeven van sportschoollidmaatschappen, pechhulppassen of verzekeringscredentials—en dat hoort ook niet. Overheidsecosystemen komen met overheidsniveau-eisen:
Vandaag de dag vereist een DigiD-integratie een audit die tienduizenden euro’s kost en een doorlooptijd van maanden.
Als iedere EAA issuer datzelfde proces moet doorlopen, zal het ecosysteem nooit verder schalen dan een handvol overheidsgebruikssituaties. De staat mag geen bottleneck zijn voor innovatie in de private sector. De enige manier om deze waarde op schaal te ontsluiten is via private ecosystemen met proportionele compliance-eisen, waar een sportschoolketen of verzekeraar verifieerbare credentials kan gaan uitgeven zonder een overheidsaanbestedingsproces te doorlopen.
1. Minder fraude en betere datakwaliteit
Cryptografisch ondertekende credentials elimineren vervalsing. Bij presentatie vanuit een wallet kan de verifier direct bevestigen:
- De credential is uitgegeven door de geclaimde organisatie
- Er is niet mee geknoeid en deze is nog geldig
- De credential hoort bij de persoon die deze presenteert
Impact: Verzekeringsfraude alleen al kost jaarlijks miljarden. Verifiable credentials maken frauduleuze claims aanzienlijk moeilijker.
2. Operationele efficiëntie
Digitale credential-uitgifte, -presentatie en -verificatie kunnen grotendeels geautomatiseerd worden. Geen lidmaatschapskaarten meer drukken, vervangingen versturen of handmatige documentverificatie.
Impact: Organisaties kunnen de doorlooptijd van onboarding terugbrengen van dagen naar uren. Productiekosten voor fysieke credentials verdwijnen bij miljoenen leden.
3. Verbeterde klantervaring
Directe credential-presentatie zorgt voor naadloze verificatie. Een sportschoollid bewijst zijn lidmaatschap in seconden. Een patiënt bevestigt dekking direct bij opname.
Impact: Hogere conversieratio’s, minder afhakers en mogelijkheden voor premiumdiensten.
De kans gekwantificeerd
Nederland (17,5 miljoen inwoners):
- Als digitale werkplekcredentials maandelijks 15 minuten besparen voor 4,4 miljoen werkenden, is dat 1,1 miljoen uur per maand aan productiviteitswinst
- Als verifiable credentials verzekeringsfraude met slechts 5% verminderen in een markt van €60 miljard, is dat €3 miljard per jaar
- Digitale lidmaatschapscredentials die €2 per lid besparen bij 20 miljoen lidmaatschappen bespaart €40 miljoen per jaar
Geavanceerde wallet features die adoptie stimuleren
Private ecosystemen creëren vraag naar features die verder gaan dan de minimale overheidseisen. Overheids-wallets optimaliseren voor compliance—private ecosystemen maken wallets daadwerkelijk bruikbaar in het dagelijks leven.
Biometric-bound credentials
Voor financiële transacties en high-value disclosures is een simpele device-ontgrendeling niet genoeg. Private ecosystemen—banken, verzekeraars, betaaldiensten—zullen biometrische verificatie eisen bij elke credential-presentatie. Dit biedt het zekerheidsniveau dat financiële instellingen vereisen, zonder extra frictie bij interacties met lagere risico’s.
NFC passport reading
Wallets die de NFC-chip in internationale paspoorten kunnen lezen—zoals Yivi nu al demonstreert—ontsluiten wereldwijde toepasbaarheid. Omdat paspoorten de ICAO-standaard wereldwijd volgen, maakt dit de wallet bruikbaar voor mensen buiten de EU. Een niet-EU-bewoner die Europa bezoekt kan zijn identiteit bootstrappen vanuit zijn eigen paspoort en toegang krijgen tot diensten zonder een Europees PID nodig te hebben. Overheids-wallets die uitsluitend gericht zijn op nationale PIDs missen dit volledig.
Aanvullende toegangsprotocollen
Gebouwtoegang, parkeergarages en beveiligde terreinen vereisen protocollen die verder gaan dan standaard online credential-presentatie—denk aan BLE (Bluetooth Low Energy) of NFC-gebaseerde nabijheidsverificatie. Deze protocollen stellen een wallet in staat om te functioneren als fysieke toegangscredential, ter vervanging van sleutelkaarten en tags. Overheids-wallets hebben geen prikkel om deze niche maar hoogfrequente use cases te ondersteunen. Private ecosystemen wel.
Zero-knowledge proofs voor leeftijdsverificatie
Bewijzen dat je ouder bent dan 18 zonder een digitaal spoor achter te laten is een schoolvoorbeeld van zero-knowledge proofs—en het valt momenteel buiten de scope van EUDI wallets. Toch is leeftijdsverificatie een van de meest gevraagde use cases in retail, horeca en online diensten. Private ecosystemen kunnen ZKP-gebaseerde leeftijdsverificatie vandaag al implementeren en bieden maximale privacygaranties waar overheids-wallets niets bieden.
Selective disclosure
Alleen de minimaal noodzakelijke informatie delen per interactie. Een verifier die om bewijs van woonplaats vraagt, heeft niet je volledige adres nodig—alleen bevestiging dat je in een bepaalde regio woont. Private ecosystemen met diverse use cases stimuleren de vraag naar fijnmazige disclosure controls die overheids-wallets, ontworpen voor brede compliance, niet zullen prioriteren.
De beleidskeuze die alles bepaalt
De hierboven beschreven economische kans komt niet vanzelf. Het hangt volledig af van de keuze die landen maken: private sector deelname mogelijk maken of buitensluiten. Cruciaal is dat trust schemes gestapeld moeten kunnen worden. Het overheids-scheme dient als trust anchor—het biedt de funderende PID—terwijl private trust schemes daarbovenop bouwen om sectorspecifieke EAAs uit te geven en te verifiëren. Een wallet die een door de overheid uitgegeven PID bevat naast privaat uitgegeven credentials uit verschillende trust schemes is precies wat het multi-ecosysteem model laat werken.
Puur overheids-aanpak:
- Staat beheert PID en PUB EAAs
- Private EAA issuers met hoge compliance-eisen
- Economische kans: verspild
Overheid als anchor + private ecosysteem-aanpak:
- Staat beheert PID als trust anchor
- Private sector bouwt EAA ecosystemen bovenop
- Economische kans: benut
Beleidsmakers moeten:
- De rol van de staat als trust anchor erkennen, niet als monopolist
- Private EAA ecosystemen mogelijk maken om op de PID-basis te bouwen
- Duidelijke regels opstellen voor private deelname zonder deze te blokkeren
- Meerdere wallet providers certificeren om innovatie te stimuleren
Conclusie
De staat is onmisbaar als trust anchor voor PID. Geen private partij kan of zou die rol moeten overnemen.
Maar de staat alleen kan de economische kans niet ontsluiten. Alleen private sector deelname—EAA ecosystemen bouwen bovenop de vertrouwde PID-basis—kan EUDI wallets transformeren van beperkte overheids-ID-apps naar platformen die miljarden aan economische waarde opleveren.
Landen staan voor een keuze:
- Private deelname mogelijk maken en de kans benutten
- Puur overheids-ecosystemen handhaven en de waarde elders zien verdwijnen
De technische basis bestaat. De economische onderbouwing is helder. De enige resterende vraag is of beleidsmakers de juiste keuze maken.
Meer informatie
- Yivi’s aanpak begrijpen: docs.yivi.app
- Trust framework stacking: Lees onze blog over business- en trust-modellen
- Digitale weerbaarheid en wallets: Digitaal Noodpakket — Bart Jacobs op ibestuur.nl
- Voor ontwikkelaars: yivi.app/for_developers
- Neem contact op: yivi.app/contact